|
Effecten van “zachte” kenmerken op de re-integratie van de WWB, WW en AO populatie |
|
|
|
|
Een literatuurstudie
Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft aan SEOR BV opdracht gegeven tot het uitvoeren van een literatuuronderzoek naar de effecten van zogenaamde zachte kenmerken (motivatie, gezondheid, zelfvertrouwen, etc.) op de re-integratie vanuit de WWB, WW en AO populatie. Dit rapport (juli 2007) doet verslag van de resultaten die in het licht van deze opdracht naar voren zijn gekomen. Tevens worden lacunes in het bestaande materiaal gesignaleerd en aanbevelingen gedaan om deze lacunes te vullen.
Er is reeds veel onderzoek uitgevoerd over de re-integratiekansen en effectiviteit van beleid. In dit onderzoek ligt het accent echter vaak op de rol van administratieve criteria als leeftijd, werkloosheidsduur en geslacht en min of meer objectieve criteria zoals etnische afkomst en opleidingsniveau. Het is echter zeer wel denkbaar dat de kans op re-integratie meer wordt bepaald door zachte criteria als motivatie, zelfvertrouwen, gezondheid, zorgtaken, etc. Als dit werkelijk zo is, heeft dit ook implicaties voor het beleid. Vraag is dan welke beleidsinstrumenten deze zachte factoren – en daarmee de re-integratiekans – kunnen beïnvloeden. Voorts is denkbaar dat de effectiviteit van bepaalde beleidsinstrumenten weer wordt beïnvloed door de zachte factoren. Toepassing van een instrument kan bijvoorbeeld effectiever zijn voor de meer gemotiveerden. De onderzoeksvragen zijn als volgt geformuleerd: * Welke in de persoon gelegen “zachte” kenmerken zijn van invloed op de effectiviteit van re-integratie, respectievelijk de verschillende re-integratieinstrumenten? * Is de mate van motivatie (om te solliciteren/werken), respectievelijk andere van belang blijkende “zachte” competenties ook beleidsmatig te beïnvloeden en zo ja, met welke instrumenten? * Welke onderzoeksmethoden worden voor dit type onderzoek gebruikt en welke zouden het meest kansrijk zijn voor eventueel vervolgonderzoek?
Conclusies (gedeelte van-): […]Wat betreft de resultaten geldt dat het belang van zachte factoren door het merendeel van de studies die dit toetsen wordt onderschreven. Dit geldt eigenlijk voor alle onderscheiden typen zachte factoren. Wel kan het zijn dat voor een specifieke indicator of deelaspect van een zachte factor dit minder overtuigend is dan voor een ander, of dat dit wisselt per studie. […] Zijn sommige zachte factoren nu belangrijker dan andere bij de verklaring van herintrede-kansen? Op grond van het beschikbare materiaal is het lastig deze vraag te beantwoorden. Duidelijk is dat gezondheid en psychologisch kapitaal een belangrijke rol spelen. In kwalitatief onderzoek onder werkzoekenden in Nederland worden deze als de twee belangrijkste belemmerende factoren genoemd. Dit zijn echter ook twee factoren waarover relatief veel bekend is, en het beeld dus duidelijker is. Voor bijvoorbeeld sociaal kapitaal is eenvoudigweg minder bekend, en is het dus ook moeilijker om uitspraken te doen. Bovendien is er ook weinig kwantitatief onderzoek waarin het relatieve belang van de diverse zachte factoren onderling wordt afgewogen. De analyses concentreren zich veelal op één of enkele zachte factoren afzonderlijk. […] Zachte factoren spelen dus een belangrijke rol bij de re-integratiekans. Vanuit beleidsoogpunt is daarom de vraag van groot belang of deze zachte factoren ook via beleidsinstrumenten te beïnvloeden zijn. Het is denkbaar dat dergelijke effecten zich ook voordoen bij beleidsinstrumenten die niet direct op deze zachte factoren gericht zijn. Een voorbeeld is scholing. Doordat scholing weer een zinvolle dagbesteding geeft, sociale vaardigheden vraagt en ook contacten oplevert, is denkbaar dat hiervan een positief effect uitgaat op mentale gesteldheid en sociaal kapitaal. Naar de effecten van de reguliere instrumenten op zachte factoren is betrekkelijk weinig onderzoek gedaan. Daarom kunnen op dit punt minder harde uitspraken worden gedaan, maar in de literatuur die wij hebben gevonden, vinden we diverse bevestigingen van de effecten van reguliere instrumenten op zachte factoren. Zo zijn er studies die aangeven dat scholing positief uitwerkt op psychologisch kapitaal en sancties positief op motivatie. Niet in alle studies worden dit soort verbanden bevestigd. Zo vindt een uitgebreide Belgische studie weinig effecten van sociale tewerkstelling op gezondheid en psychologisch kapitaal, maar wel op gezin (men vindt eerder een partner). Hier bestaat dus nog de nodige onzekerheid. Meer is bekend over de effecten van instrumenten die specifiek gericht zijn op zachte factoren. Het gaat dan vaak om trainingen in groepsverband die gericht zijn op zoekstrategieën, zelfvertrouwen, sociale vaardigheden en opvang van tegenslagen. Het beeld uit evaluaties van dit soort programma’s is vrij gunstig, zowel in termen van effecten op zachte factoren, als op baankansen. […]
Aanbevelingen: Hoewel een deel van het bestaande onderzoek naar het effect van zachte factoren op de baankans van werklozen niet helemaal bevredigend is uit methodologisch oogpunt, is er weinig twijfel dat dat zachte factoren van betekenis zijn voor de herintredingskans. Ook is het als tamelijk zeker te beschouwen dat er sprake is van een zelfversterkend effect, in de zin dat langdurige werkloosheid afbreuk doet aan motivatie, zelfvertrouwen en de sterkte van het sociale netwerk, wat de werkloosheidsduur verder verlengt, waardoor motivatie e.d. verder afnemen, enzovoort. Verder onderzoek dat uitsluitend gericht is op het vinden van definitief bewijs voor de rol van zachte factoren lijkt ons daarom minder urgent. Wij denken dat verder onderzoek beleidsgericht zou moeten zijn en in eerste instantie antwoord zou moeten geven op de vraag of het mogelijk is een behapbare set met vragen te construeren waarmee de voor re-integratie relevante zachte factoren adequaat kunnen worden gemeten. Dit is essentieel omdat alleen dan zachte factoren in het uitvoeringsproces kunnen worden vastgelegd. Deze zachte factoren kunnen dan een rol gaan spelen in het uitvoeringsproces bij de keuze welk instrument voor welke cliënt wordt ingezet. […]
Download hier het volledige onderzoek |