Bron: Het Financieele Dagblad
Datum: 27-06-2009

De recessie treft ook werknemers met een goede opleiding en een topsalaris. Onverwachte werkloosheid brengt een zware inkomensval met zich mee. ‘Van ruim een ton naar modaal compenseer je niet door te stoppen met roken.’

Kredietcrisis
De hardste klappen moeten nog komen, voorspelt het CPB. Maar outplacement-, wervings- en selectiebureaus, vakbonden en UWV merken het: de kredietcrisis treft ook de beter gesitueerde werknemer. Ook mensen met een goede opleiding en navenant inkomen worden werkloos. ‘Bij de echte top, de raden van bestuur, is nog weinig te merken, maar in de lagen daaronder wordt al behoorlijk gesneden’, zegt Roel Carati van wervings- en selectiebureau Björk, gespecialiseerd in managementfuncties. ‘Mensen met een stevig profiel en ruime ervaring komen ineens zonder werk. En als de cijfers van het CPB kloppen, staat dat nog veel meer werknemers te wachten.’

Werkloosheid
Werkloosheid wordt geassocieerd met lage opleiding en laag inkomen. Het merendeel van de mensen in de WW heeft maximaal mbo. Volgens het UWV krijgt 9% van de werklozen de maximale WW-uitkering. Het betreft hoogopgeleiden met voorheen een goede baan. Hoeveel zij verdienden, is niet bekend. De verwachting is ook bij het UWV dat het komende half jaar het aantal mensen in de WW met bovenmodale inkomens sterk zal groeien.

Topinkomen
Werknemers met een hoge opleiding en een topinkomen zaten de afgelopen jaren hooguit een paar maanden ‘in between jobs’ in de WW. Niets aan de hand, want met een gouden handdruk was die tijd zeer aangenaam te overbruggen. De kredietcrisis maakt alles anders. In de financiële sector verdwijnen veel hoge functies, soms voorgoed. Door faillissementen en verliezen worden ook in andere sectoren managers en professionals ontslagen, steeds vaker zonder riante vertrekregeling.

Onaangename verrassingen
Voor veel van de ‘nieuwe werklozen’ gaat er een wereld open. Met onaangename verrassingen. De belangrijkste: de hoogte van de uitkering. Wie zich nooit in de materie heeft verdiept - en waarom zou je met topbaan en goudomrande arbeidsvoorwaarden - weet niet beter dan dat een WW-uitkering 70% van het laatstverdiende salaris bedraagt. Klopt. Maar daar zit een maximum aan van euro 48.000. Dat bedrag is de basis voor de 70%. Iedereen die meer verdient, krijgt (veel) minder dan 70% van zijn laatste salaris. Wie twee keer modaal verdient, houdt misschien nog maar de helft over. Om nog maar te zwijgen over lucratieve secundaire voorwaarden als de collectieve ziektekostenverzekering en het mobieltje van de zaak.

Duizenden euro’s
Peter-Jan Dormalen was vicepresident marketing en communicatie bij een grote financiële instelling. Hij had een mooi inkomen tussen de euro 100.000 en euro 150.000 per jaar, afhankelijk van de bonus. Dormalen - niet zijn echte naam; hij vreest voor de negatieve consequenties van publiciteit rond zijn werkloosheid - is per half september zonder baan. Hij krijgt een jaar salaris mee via de kantonrechtersformule. ‘In deze moeilijke tijden al een mooie regeling’, zegt Dormalen. ‘Dat geld zal ik hard nodig hebben. Ik ga terug van een ton naar euro 32.000. Ik had geen idee dat die terugval zo groot zou zijn. Natuurlijk, vergeleken met mensen met een minimuminkomen is het nog steeds luxe. Maar als je altijd op dit niveau hebt gewerkt, ben je gewend aan een goed salaris, een groot huis, een leaseauto, kinderen op een bepaalde school. Ik moet mijn levensstijl drastisch aanpassen. Het gaat niet om tientjes per maand, maar om duizenden euro’s. Dat compenseer je niet door te stoppen met roken.’

Noodgedwongen
Dormalen heeft zijn huis noodgedwongen te koop gezet, maar juist voor dure huizen is de markt slecht. Hij zit in een outplacementtraject via Van Ede& Partners, dat gespecialiseerd is in hogeropgeleide mensen. Hij verwacht niet dat hij nog in zijn oude stiel in de financiële sector terechtkan. ‘De financiële wereld is voorgoed veranderd. Veel functies zijn verdwenen of soberder geworden. Terecht, het kon allemaal niet op. In andere sectoren zal het moeilijk worden voor mij. Ik ben 61 jaar, dat werkt niet echt in mijn voordeel, heb ik gemerkt in gesprekken met headhunters.’

Geen uitzondering
Dormalen is geen uitzondering, merkt Kees Pannevis, directeur van Van Ede& Partners. ‘Er vallen harde klappen bij mensen die nog nooit zijn geconfronteerd met werkloosheid. Naast reorganisaties en fusies zijn er nu ook faillissementen. Als er geen geld is voor een sociaal plan, val je als hoger opgeleide ver terug. Ik zie schrijnende gevallen. Mensen met uitstekende banen die werkloos raken, soms hun partner ook, en in een duur huis. Dan komt een persoonlijk faillissement dichtbij.’

Financiële terugval
Het is niet alleen de financiële terugval die pijn doet. Er is ook het verlies van status en sociale contacten, en een harde zelfconfrontatie. Nu nieuwe banen niet voor het oprapen liggen, moeten veel werklozen afkicken van de jarenlange voorspoed. Pannevis: ‘Je komt ineens voor de vraag waartoe je op deze aarde bent. Waarin je goed bent, wat je wilt. Daar komt veel emotie bij kijken, maar het kan heel positief uitpakken.’

Zoektocht
Bij de zoektocht naar een andere baan hoeft de hogeropgeleide werkloze niet te veel te verwachten van het UWV. De begeleiding en het vacatureaanbod zijn toegesneden op lager en middelbaar opgeleide werklozen. ‘Het UWV is niet ingericht op hoogopgeleide werklozen’, zegt bestuurder Eddy Haket van vakcentrale MHP. ‘Een hogeropgeleide zit niet te wachten op een cursus solliciteren. De vacatures die hij zoekt, zitten niet bij het UWV in de bakken. We zijn in overleg met het UWV hoe we bestaande mobiliteitscentra beter kunnen inrichten voor hoger opgeleiden, als het gaat om scholing bijvoorbeeld.’

Magere begeleiding
Juist vanwege de financiële klap voor hogere inkomens die in de WW komen, blijft de MHP hameren op behoud van een goede ontslagvergoeding. Haket: ‘Die is voor mensen met een hoger inkomen erg belangrijk om het gat met de WW te overbruggen.’

Gespecialiseerde outplacementbureaus
Hoogopgeleide werklozen hebben baat bij gespecialiseerde outplacementbureaus. Maar die kosten tienduizenden euro’s en vallen doorgaans niet binnen het budget van het UWV. Outplacement kan dan ook het best worden bedongen via de oude baas. Het UWV probeert in te springen op de nieuwe groep werklozen door netwerkbijeenkomsten te organiseren waar hoogopgeleide werklozen ideeën en contacten kunnen uitwisselen.

Marksector
Het aantal banen op senior en managementniveau in de marktsector droogt snel op, en vanwege het ruime aanbod op de arbeidsmarkt dalen de salarissen. Het betekent dat de werkloze manager op zoek moet naar alternatieven, bijvoorbeeld in de (semi)publieke sector, zoals zorg en onderwijs. Maar die zit steeds minder te wachten op topmensen uit het inmiddels wat besmette zakenleven. ‘Als je niet in een vergelijkbare functie elders terechtkunt, heb je eigenlijk twee mogelijkheden’, zegt headhunter Roel Carati van Björk. ‘Je kunt op projectbasis gaan werken, als adviseur of interimmer. Dan is het niet erg om een stapje terug te doen. Ga eens kijken of je met je ervaring iets kunt betekenen voor het mkb. Heel leerzaam. De andere mogelijkheid is om zelf een bedrijfje op te zetten, in een niche die bijvoorbeeld bij je oude baas niet werd ingevuld.’

Confrontatie
Carati vindt dat ontslagen topmanagers de tijd moeten nemen om hun mogelijkheden op een rijtje te zetten. ‘Vaak zijn deze mensen van de ene goede functie in de andere gestapt, stap voor stap steeds verder omhoog. Dat is voorbij. Nu moet je nadenken over hoe je verder moet. Dat kan louterend zijn. Neem daar de tijd voor en ga werken aan je competenties. In paniek solliciteren heeft een averechts resultaat. Maar voorkom een gat in je cv, pak projecten aan, doe een opleiding. Als ik straks, als het weer goed gaat, managers krijg die in 2009 en 2010 een sabbatical hebben genomen, weet ik al hoe laat het is.’

Denkproces
Peter-Jan Dormalen zit al helemaal in het denkproces. Confronterend én leerzaam. ‘Dat ik een stapje terug moet doen, is duidelijk. Maar ik wil graag nog een paar jaar werken, ook in een sector waar ik veel minder zou verdienen. Iets met meer maatschappelijk belang bijvoorbeeld. Ik ben nog niet toe aan fietsen door de duinen. Maar misschien ben ik te optimistisch, moet ik accepteren dat ik heel veel stapjes terug moet en alsnog lekker door de duinen kan gaan fietsen.’

’Als er geen geld is voor een sociaal plan, val je als hoger opgeleide ver terug. Ik zie schrijnende gevallen’

De WW in de praktijk Rechten en plichten in elf vragen en antwoorden
1. Hoe kom ik in de WW?
U meldt zich via www.werk.nl bij het UWV en krijgt binnen vier weken een uitnodiging voor een gesprek met uw werkcoach. Als alles goed gaat, krijgt u binnen diezelfde termijn ook een uitkering. Maar er gaat wel eens wat mis, zeker nu het zo druk is.
2. Hoe lang krijg ik WW?
Minimaal drie en maximaal 38 maanden. De duur van de uitkering hangt af van uw arbeidsverleden.
3. Hoeveel krijg ik?
Het maximale salaris waarover WW wordt gerekend is euro 183 per dag, nog geen euro 48.000 per jaar. Daar krijgt u de eerste twee maanden 75% van, daarna 70%. Bruto. Dat is netto minder dan euro 2000 per maand.
4. Hoe pas ik de gouden handdruk in?
U kunt de uitkering in een fiscaal vriendelijke stamrecht-bv stoppen en voor later wegzetten. Waarschijnlijk hebt u het geld echter nodig als aanvulling op de WW. U betaalt dan wel de maximale belasting over de top van uw inkomen.
5. Wat zijn mijn plichten?
Elke vier weken moet u een werkbriefje inleveren. U moet aantonen dat u op zoek bent naar een baan. Dat kan via sollicitatiebrieven, netwerkbijeenkomsten, gesprekken. Na drie maanden volgt de Poortwachters- toets. Als uw werkcoach vindt dat u niet serieus op zoek bent naar werk, kan hij op de uitkering korten.
6. Moet ik onder mijn niveau werken?
U mag een jaar lang zoeken naar werk op uw eigen niveau, daarna moet u ook werk op lager niveau accepteren. Als u lang werkloos blijft, wordt u uiteindelijk geschikt bevonden als vakkenvuller of straatveger.
7. Hoe hard is het sollicitatiegebod?
Als u een eigen bedrijf start, mantelzorger of vrijwilliger bent of met een calamiteit in het gezin te maken krijgt, kunt u tijdelijke ontheffing krijgen van de sollicitatieplicht.
8. Moet ik mijn eigen huis opeten?
Anders dan bij de bijstand telt voor een WW-uitkering het eigen vermogen, dus ook een eigen huis, niet mee. Maar als u fors achteruitgaat in inkomen, nemen de renteaftrekmogelijkheden voor de hypotheek af. Uw huis wordt dus relatief duurder.
9. Wat gebeurt er met mijn pensioen?
Als u werkloos wordt, stopt uw pensioenbijdrage. Er bestaat een mogelijkheid dat de pensioenbijdrage na een halfjaar wordt hervat via de FVP-regeling. Maar die bijdrage is beperkt tot de maximale WW-uitkering. Bovendien loopt de FVP-regeling over een paar jaar af. Het potje is leeg.
10. Wat doet het UWV voor mij?
Veel hangt af van uw werkcoach en uw eigen inzet. Het UWV heeft weinig banen voor hoger opgeleiden en maar weinig werkcoaches zijn gemotiveerd en geëquipeerd om een werkloze directeur weer aan de slag te helpen. Via het UWV kunt u wel gerichte cursussen volgen of persoonlijke coaching krijgen, maar de budgetten zijn beperkt.
11. Kan ik een eigen bedrijf starten?
Het is mogelijk om vanuit de WW een eigen bedrijf te starten. Tijdens het halfjaar voorbereiding hoeft u niet te solliciteren, vervolgens kunt u met een uitkering aan de slag. Zorg wel dat u de juiste urenopgave doet, anders krijgt u problemen. De winst die het eigen bedrijf oplevert, wordt achteraf verrekend met de WW-uitkering die u heeft gekregen.